Masz tę książkę. Tylko gdzie? Domowa biblioteczka w Lektuarium

Wiesz, że masz tę książkę, ale nie pamiętasz, czy stoi za drugim rzędem powieści, została w poprzednim mieszkaniu, czy pożyczył ją znajomy. Przy kolejnym zakupie zaczynasz się zastanawiać, czy przypadkiem nie kupujesz jej drugi raz.

Lektuarium pomaga prowadzić katalog własnych książek: zapisać egzemplarz, odnaleźć go w zbiorach i sprawdzić, co się z nim dzieje. A gdy już zajrzysz na swoje półki, możesz rozejrzeć się po cudzych. Właśnie to połączenie porządku i buszowania wydaje mi się najciekawsze dla kogoś, kto lubi czytać.

Katalog domowej biblioteczki odpowiada na pytanie „co mam?”

Katalogowanie to zapisanie, jakie książki posiadasz, w jakich wydaniach i gdzie ich szukać. Do tego dochodzą informacje przydatne w codziennym życiu: co już przeczytane, co czeka na swoją kolej, a co przebywa u kogoś innego.

Lista przeczytanych tytułów odpowiada na inne pytanie. Można przecież przeczytać książkę z biblioteki, nie posiadając jej, albo mieć trzy wydania ulubionej powieści. Dlatego w Lektuarium warto rozróżnić:

• Dzieło, czyli sam utwór, który może doczekać się wielu wydań.
• Wydanie, z określonym wydawcą, rokiem publikacji i, jeśli go ma, numerem ISBN.
• Egzemplarz, czyli tę konkretną książkę, którą trzymasz w ręku.

Dedykacja, zagięty róg i notatki na marginesach należą do Twojego egzemplarza. Wspólny opis wydania oszczędza przepisywania danych, a osobny zapis egzemplarza pozwala pamiętać o jego miejscu i pożyczkach.

Papierowe książki mają też własną geografię: regał w salonie, pudło u rodziców, półkę przy łóżku. Dobry katalog powinien pomóc wrócić do tych miejsc. Mnie bardziej przekonuje możliwość odnalezienia potrzebnej książki niż sam licznik zgromadzonych tomów.

Bez konta możesz sprawdzić, czy to miejsce dla Ciebie

Nie musisz zaczynać od rejestracji. Możesz przejrzeć książki dodane przez społeczność, wyszukać tytuł, otworzyć stronę autora i zajrzeć do publicznych zbiorów czytelników.

To dobry sposób, żeby zobaczyć, jak różne bywają domowe biblioteki. Obok popularnej powieści pojawia się książka historyczna, eseje albo publikacja, której tytuł nic Ci jeszcze nie mówi. Widzisz przy tym, do jakiej biblioteczki prowadzi dany egzemplarz.

Konto daje więc ciąg dalszy temu, co można obejrzeć wcześniej. Znaleziona książka staje się wpisem w Twoim katalogu albo pozycją na liście lektur. Publiczny profil może być początkiem znajomości. Temat, który zaciekawił Cię podczas przeglądania, podpowiada kolejną książkę do sprawdzenia.

Samo założenie konta nie włącza wszystkich narzędzi. Skanowanie seryjne oraz wizualne układanie regałów należą do płatnego poziomu Archiwisty. Podstawowe dodawanie książek i skanowanie pojedynczych kodów są osobnymi funkcjami. Zakres rozszerzeń można sprawdzić na stronie Archiwisty.

Od kodu ISBN do własnego egzemplarza

Największą przeszkodą w katalogowaniu bywa perspektywa przepisywania kilkuset okładek. Dlatego zacząłbym od jednej półki, z telefonem w ręku.

Po zalogowaniu w Bibliodesku, czyli panelu czytelnika, możesz uruchomić skaner i skierować aparat na kod kreskowy ISBN. Odczytany numer trafia do wyszukiwania. Sprawdzasz znalezione wydanie i dodajesz swój egzemplarz. Możesz też wpisać ISBN samodzielnie albo wyszukać książkę po danych bibliograficznych.

ISBN pomaga rozpoznać wydanie. Nie mówi, czy książka stoi w salonie ani czy jest Twoja. Te informacje dodajesz już do własnego katalogu. Warto też porównać wydawcę i rok z książką w ręku, szczególnie gdy masz kilka podobnych wydań.

Przy większym stosie przydaje się skanowanie seryjne dostępne Archiwistom: zbierasz kolejne kody bez zamykania skanera po każdym z nich. Jeśli masz już listę w pliku, dostępny jest również import, który wymaga przygotowania danych i sprawdzenia rozpoznanych pozycji.

Starsza książka bez ISBN nadal ma miejsce w katalogu. Można wyszukać jej opis lub dodać ją ręcznie, podając tytuł i autora oraz uzupełniając pozostałe dane. To istotne dla odziedziczonych zbiorów i mniej typowych publikacji. Biblioteczka nie powinna kończyć się tam, gdzie kończą się kody kreskowe.

Skaner potrzebuje aparatu, zgody na jego użycie i obsługującej go przeglądarki. Gdy kod jest uszkodzony albo wyszukiwanie nie znajduje wydania, pozostaje wpisanie danych. Poradnik dodawania ręcznego opisuje tę drogę.

Porządek zaczyna się od miejsca i aktualnego stanu książki

Biblioteczka grupuje zbiory, a półki pozwalają opisać ich rozmieszczenie dokładniej. Nazwy powinny coś znaczyć dla Ciebie: „Dom” i „Regał przy biurku” pomogą bardziej niż podział, którego nie rozpoznajesz po odejściu od ekranu.

W Bibliodesku możesz przeszukiwać własne egzemplarze, przeglądać je jako listę lub kafelki oraz dobierać widoczne informacje. Przy dużym zbiorze przydają się autor, biblioteczka, kategorie i stan książki. Wizualny edytor regału dla Archiwistów pozwala dodatkowo przestawiać grzbiety i porządkować je według kategorii lub koloru. Ten edytor najlepiej obsługiwać na komputerze.

Osobną sprawą jest czytanie, osobną posiadanie książki przy sobie. Przeczytana powieść może być właśnie pożyczona znajomemu. Nie ma powodu, by przy zapisywaniu pożyczki tracić informację o jej przeczytaniu.

Lektuarium rozdziela te informacje. Możesz oznaczyć książkę jako czekającą na lekturę, czytaną albo przeczytaną i osobno zapisać jej pożyczenie. Pożyczkobiorcą może być znajomy z portalu lub osoba bez konta, wskazana z imienia. Można też ustawić przypomnienie o zwrocie.

Listy służą jeszcze innemu porządkowi. „Na wakacje”, „O historii miasta” czy „Do kupienia dla taty” mogą zawierać książki, których nie posiadasz. Własny katalog egzemplarzy mówi, co masz; lista zbiera pomysł na lektury. Publiczne listy czytelników pozwalają zobaczyć takie zestawienia przed rejestracją.

Kategorie i tematy pomagają szukać bez znajomości tytułu

Czytelnicza ciekawość rzadko zatrzymuje się na jednym haśle. Po powieści historycznej chcesz sprawdzić biografię jej bohatera, a potem dowiedzieć się czegoś o miejscu, w którym żył. Do takiej wędrówki przydaje się więcej niż pole „tytuł”.

Kategorie porządkują książki według klasyfikacji bibliotecznej. Dają szeroki podział, na przykład na historię, filozofię czy nauki przyrodnicze. Tematy książek pozwalają wejść w szczegóły: zagadnienia, miejsca, gatunki, osoby i postacie oraz okresy.

Te opisy korzystają z deskryptorów Biblioteki Narodowej, czyli uporządkowanych haseł opisujących zawartość książek. Nie trzeba znać bibliotekarskiego słownika, żeby z nich korzystać. Wybierasz interesujące hasło i oglądasz powiązane książki obecne w Lektuarium.

Nie każda pozycja ma równie szczegółowy opis. Zaletą takiego podejścia jest jednak możliwość przejścia od ogólnego zainteresowania do konkretnych publikacji, zamiast zdawania się wyłącznie na tytuł i okładkę.

Graf pokazuje połączenia, które łatwo przeoczyć na liście

Słowo „graf” brzmi technicznie, ale sam pomysł jest prosty. Kropka oznacza autora, książkę albo tekst. Linia mówi, że między nimi zapisano określone powiązanie.

Na publicznej literackiej mapie pisarzy autorów łączą wspólne kategorie lub tematy ich książek. Można przełączać się między tymi dwiema perspektywami. Rzadziej spotykane wspólne hasła mają większe znaczenie niż bardzo ogólne podobieństwa.

Drugi rodzaj powiązań powstaje z odwołań w tekstach i notatkach. Gdy recenzja wskazuje inną książkę lub autora, takie odwołanie może stać się częścią sieci. Po zalogowaniu można tworzyć własne połączenia i oglądać osobisty graf.

To odpowiada sposobowi, w jaki wiele osób czyta: jedna książka podsuwa następną, przypis prowadzi do autora, a recenzja przypomina dawną lekturę. Graf pomaga zobaczyć tę drogę. Sama linia nie jest jednak oceną ani obietnicą, że polubisz książkę po drugiej stronie.

Cudze biblioteczki wnoszą do poleceń prawdziwe wybory czytelników

Domowy księgozbiór potrafi mieć bardzo osobisty charakter. Ktoś przez lata zbierał książki o kolei, ktoś inny regionalne wydawnictwa albo dawne przekłady fantastyki. Gdy właściciel pokazuje taki zbiór, możesz trafić na tytuły wykraczające poza to, co akurat leży na stoliku z nowościami w księgarni.

W tym widzę szczególną wartość mniej znanych prywatnych bibliotek: są śladem czyjejś długiej ciekawości. Rzadki tom staje się możliwy do odnalezienia dopiero wtedy, gdy ktoś go opisze i udostępni informację o nim. Ręczne dodawanie książek ma więc znaczenie również dla innych czytelników.

Polecenia w Lektuarium mają kilka źródeł. Podobne książki można wskazywać na podstawie ich opisów, kategorii i tematów. Osobiste rekomendacje uwzględniają także oceny oraz informacje o książkach w zbiorach czytelników. Samo katalogowanie wnosi zatem więcej niż kolejne odwiedzenie strony.

Panel osobistych poleceń staje się dostępny po skatalogowaniu co najmniej 30 książek. To próg dostępu do tej funkcji, nie gwarancja trafności. Przy małej ilości danych system może sięgnąć po podobieństwa do ocenionych książek lub popularne tytuły. Nie ma też podstaw, by obiecywać, że automat zawsze wyłowi rzadkość. Część najlepszych odkryć nadal zacznie się od samodzielnego przejrzenia czyjejś biblioteczki.

Lokalna sieć czytelników może zacząć się od jednej pożyczki

Mapa miejscowości i biblioteczek dodaje do odkrywania książek bliskość. Możesz zajrzeć do zbiorów związanych z Twoim miastem lub okolicą, zamiast zakładać, że interesujący egzemplarz znajduje się gdzieś daleko.

Wspólne zainteresowanie daje dobry początek rozmowy. Możesz wysłać link do książki, pokazać publiczną listę lektur albo udostępnić profil z widocznymi zbiorami. Odbiorca nie potrzebuje konta, żeby otworzyć publiczną stronę. Konto przydaje się, gdy chce prowadzić własny katalog, obserwować czytelników i rozwijać znajomości.

Wymiana czy spotkanie pozostają ustaleniem między ludźmi. Mapa nie jest obietnicą dostępności książki ani zaproszeniem do czyjegoś domu. Pozwala natomiast odkryć, że niedaleko mieszka osoba zainteresowana podobnym tematem. To sensowny punkt wyjścia do sąsiedzkiej wymiany lektur czy rozmów w klubie książki.

Telefon i komputer otwierają ten sam katalog w przeglądarce

Od strony czytelnika Lektuarium działa jak strona internetowa z narzędziami do pracy. Otwierasz ją w przeglądarce telefonu, tabletu lub komputera. Nie musisz instalować osobnej aplikacji, żeby korzystać z katalogu.

Przeglądarka jest klientem: pokazuje książki, przyjmuje wpisany tytuł i obsługuje dostępne funkcje urządzenia, na przykład aparat. Serwer Lektuarium odbiera żądania, sprawdza uprawnienia i zapisuje dane. Baza danych przechowuje informacje o książkach oraz Twoich egzemplarzach.

Dlatego możesz dodać egzemplarz telefonem przy regale, a później przeglądać ten sam katalog na większym ekranie po zalogowaniu na swoje konto. Potrzebujesz połączenia z serwisem. Wygoda poszczególnych narzędzi zależy od urządzenia: telefon sprawdza się przy skanowaniu, komputer przy wizualnym układaniu regału.

Kopia katalogu pomaga zachować wiedzę o papierowych zbiorach

Przy przeprowadzce albo porządkowaniu biblioteczki przydaje się spis niezależny od tego, co akurat widzisz na półce. W Lektuarium możesz wyeksportować katalog do CSV lub XLSX, wybrać potrzebne pola i ograniczyć zestawienie do biblioteczki lub półki.

Plik otworzysz w arkuszu kalkulacyjnym i zachowasz we własnych kopiach zapasowych. Warto sprawdzić jego zakres i wybrane kolumny, zwłaszcza gdy część egzemplarzy jest pożyczona. Eksport danych katalogowych nie jest pełną kopią konta ani skanem treści książek.

Istnieją również kopie katalogu wysyłane e-mailem po włączeniu tej opcji i spełnieniu warunków, między innymi posiadaniu co najmniej 30 skatalogowanych egzemplarzy. Kolejne wysyłki następują nie częściej niż co 90 dni i wymagają zmian w danych. Jeśli właśnie zrobiłeś większy porządek, własny eksport pozwala od razu zachować aktualne zestawienie.

Papierowy egzemplarz nadal stoi na Twojej półce. Katalog przechowuje informację, która pomaga go odnaleźć, pokazać komuś link lub przypomnieć sobie o pożyczce. Przy utracie książki nie odtworzy dedykacji ani notatek, ale może ocalić przynajmniej wiedzę o tym, co było w zbiorze.

Od czego zacząć, żeby faktycznie skatalogować książki?

Wybierz jedną półkę, do której często wracasz. Zamiast planować od razu spis całego mieszkania, doprowadź mały fragment zbioru do użytecznego stanu:

1. Załóż konto i nazwij biblioteczkę tak, żeby odpowiadała Twoim zbiorom.
2. Dodaj książki z wybranej półki. Skanuj ISBN, sprawdzaj wydania, a brakujące pozycje wpisz ręcznie.
3. Uzupełnij ich miejsce i stan czytania. Zapisz także znane pożyczki.
4. Wyszukaj jeden z dodanych tytułów. Sprawdź, czy zapis naprawdę pomaga wrócić do egzemplarza.
5. Pobierz katalog do pliku. Kolejne zakupy, prezenty i pożyczki dopisuj na bieżąco.

Reszta może przyjść później: tematyczne listy, własne powiązania, znajomości i przeglądanie cudzych zbiorów. Podstawą jest katalog, do którego warto zajrzeć przed zakupem lub długim poszukiwaniem książki.

Jeśli najpierw chcesz pobuszować, otwórz tematy w Lektuarium i wybierz jedno hasło, które Cię ciekawi. A gdy trafisz na książkę stojącą również u Ciebie, masz już dobry pierwszy wpis do własnej biblioteczki.